शि भ प सौ अमृता अनिल बचाटे
*संत शिरोमणी मन्मथ स्वामी यांचा एक अभंग*शिवतोचि देव येरते सेवक ॥ विष्णु ब्रह्मादिक सुरासुर ॥ १ ॥महादेव ऐसें जया असे नांव ॥येथें अभिप्राय तोचि असे ॥२ ॥वेदशास्त्रें आणि पुराणें बोलती ॥ सर्वांसी पशुपती वंद्य जाणा ॥ ३ ॥ऐसा सनकादिकीं केलासे निश्चिय ॥सर्वांसी तो ध्येय उमाकांत ॥ ४ ॥मन्मथ म्हणे शिव सगुण निर्गुण ॥ असे परिपूर्ण अविनाश ॥ ५ ॥*अर्थ*या अभंगामध्ये मन्मथ स्वामी सांगतात की, खरा देव फक्त शिवच आहे, आणि बाकी सर्व देवता त्याच्या सेवकांसारख्या आहेत. विष्णू, ब्रह्मदेव तसेच देव-दानव सुद्धा शिवाची उपासना करतात. वेद, शास्त्र आणि पुराणेही हेच सांगतात की सर्वांनी वंदन करण्यासारखा देव म्हणजे पशुपती (शिव) आहे. सनकादिक ऋषींनीही हे सत्य निश्चित केले आहे की सर्वांचे अंतिम ध्येय उमाकांत आहे. मन्मथ स्वामी म्हणतात की, शिव हा सगुणही आहे, निर्गुणही आहे, आणि तो पूर्ण, अविनाशी व शाश्वत आहे.
-
Next
यथाऽनौ दाहकत्वं च यथा क्षीरे घृतं स्थितम् । यथा तिले स्थितं तैलं सर्वस्थाने तथा कला ।।३।।ज्याप्रमाणे अग्नीत जाळण्याचा गुणधर्म असतो, दुधात तूप असते, तिळात तेल असते, त्याचप्रमाणे सर्व ठिकाणी ‘कला’ (दैवी शक्ती किंवा चैतन्य) वास करते.तेविं भजन नित्य नित्य चढतां । शिवत्वाच्या माध्यान्हीं येत तत्त्वतां । मग त्याकडे सर्वथा । कळिकाळ पाहूं न शके ।।३०।।त्याचप्रमाणे, नित्यनेमाने भजन (नामस्मरण/भक्ती) केल्याने साधक हळूहळू ‘शिवत्वा’च्या (परमेश्वराच्या/मोक्षाच्या) जवळ पोहोचतो. मग त्याच्याकडे कळिकाळ (मृत्यू किंवा वाईट शक्ती) कधीही पाहू शकत नाही.मग चित्त चैतन्य तत्त्वतां । होवोनि ठाकै ।।३१।।नंतर साधकाचे चित्त (मन) खरोखरच चैतन्यमय (ईश्वरी ऊर्जेने भरलेले) होते आणि स्थिर होते.निमिषोनिमिषीं भजतां । तो सुख चढतसें चित्तां। आच्छादूनि कांहीं ना बाही। पाणी चालें अमाप ।।३२।।प्रत्येक क्षणी भजन केल्याने चित्ताला (मनाला) सुख वाढत जाते. हे असे असते जसे की वरून काही दिसत नसले तरी आतून अमाप पाणी वाहत असते (भक्तीचा ओघ अविरत चालू असतो).नदी चढतां तरी दिसत नाहीं। परि चढतां भेदी दरडिया पाही ।नदीची पातळी वाढताना वरून लगेच दिसत नाही, पण वाढल्यावर ती काठ फोडून वाहू लागते (भक्तीची शक्ती आतून वाढते).तेविं निमिर्षे भजन दिसें थोडे। परि संतोषं चढतां होय गाढें। तेणें भजर्ने परमात्मा आंतुडे। मा ज्ञान बापुडें न यें केविं ।। ३२ ।।त्याचप्रमाणे, क्षणोक्षणी केलेले भजन वरकरणी थोडे दिसते, पण त्यामुळे मिळणारा संतोष (समाधान) खूप गाढ (खोल) असतो. त्या भजनाने परमात्मा (देव) प्राप्त होतो, तर मग ज्ञान (माहिती) का बरे प्राप्त होणार नाही? (ज्ञान सहजच प्राप्त होते).


